Machtige draken op muf papier

In de videotheek, tussen de actie- en de romantische films stond een machine. Als we daar een munt van vijftig eurocent in deden kwam er een verse Yu-Gi-Oh kaart uit. Dit verhaal gaat over vroeger. Toen ik nog broeken met te wijde pijpen droeg en mijn volledig fortuin uitgaf aan mijn leger van monsters gevangen in kaarten.

yugiohIn groep 7 van de basisschool had ik een beste vriend die Erwin heette. Regelmatig daagden we elkaar uit voor een duel, zoals ze dat in de tekenfilm ook deden: met overbodige handgebaren en te veel schreeuwen. Ja, we waren nerds. Maar wel gelukkige nerds. Op zaterdag gingen we de buurt rond om als ijverige werkers een steentje bij te dragen aan de maatschappij. Kortom: onnodige klusjes doen en toch betaald krijgen omdat je gunfactor zo schattig hoog is. Van de paar euro die we bij elkaar hadden geschoffeld, geveegd en gepoetst, fietsen we linea recta naar de videotheek. Daar stond Joop achter de balie, die was allang blij dat er overdag iemand zijn winkel binnenkwam. Hij wou ook altijd wel wisselen voor een 50-centje. We draaiden langzaam aan het wiel en hoopten op een dikke buit. Die glimmende kaarten, daar deden we het voor.

Het eerste wat ik deed als ik een vers exemplaar in handen had, was het onder mijn neus houden en de eerste snuif nemen. Ik was de eerste persoon die aan dat papier rook en ik vond het heerlijk. Eigenlijk was het geen lekkere geur, het rook naar muf papier. Maar het heeft dezelfde nostalgische ‘ik heb iets fraais in handen’-geur als een nieuw of juist heel oud boek. Misschien was het een rare verslaving aan de inkt waarmee de kleurrijke draken worden afgebeeld. Als ik bij iemand thuis of achterin een oude kast Yu-Gi-Oh kaarten zie liggen, kan ik het niet laten om het ding even onder mijn neus te houden. Om me weer even op de zolder van mijn oude huis te wanen, waar ik en Erwin schemerlampen aandeden, allebei onze eigen favoriete kaarten aankondigden en slecht tegen ons verlies konden. Als we nu weer zouden gaan spelen gaat het waarschijnlijk niet anders. Maar wat roken die kaarten lekker.

 

Nick Felix schreef deze tekst, hij is student Creative Writing van ArtEZ. Studenten Creative Writing schrijven in de aanloop naar ons festival De Grote Geheugen Show twee keer per week een tekst. Vertrekpunt van iedere tekst is een geur die een herinnering oproept; zoals Marcel Proust zijn hele A la recherche du temps perdu begon met de geur van een madeleine koekje dat hij in de thee doopt.

Uiteindelijk wil niemand vergeten

Henrieke Schuiling“Ach kind, dat is al jaren geleden, jaren. Och god,” is het eerste wat mijn oma zei toen ik in het kader van mijn afstudeerproject in oude fotoboeken zocht naar interessante verhalen uit de familie.

Mijn oma houdt er niet van om te vertellen over alles wat er vroeger is gebeurd; ze gaat door met het leven en kijkt vooruit. Een goed streven, vooral voor een oude mevrouw met een keur aan ellendige herinneringen. Hoe trots ik ook ben op deze manier van leven van mijn oma, ik vind het zonde dat de verhalen achter blijven. In de film Geesje Ottens – moeder van oma verbeeld ik daarom verhalen van mijn oma en haar moeder, verteld door oma zelf.

Als een van de weinige jongeren plak ik nog fanatiek foto’s in; ik heb zo onderhand wel veertien fotoboeken vol en blader ze geregeld door. Zo ook op een saaie zondagmiddag. Het bleef toen echter niet bij mijn eigen kinderkiekjes, ook die van mijn moeder moesten eraan geloven. Nog diezelfde middag ben ik naar mijn oma gereden om daar de alleroudste fotoboeken te bekijken. Ik voelde me bevoorrecht dat oma me de verhalen vertelde, de verhalen ze liever uit de weg gaat.

Omdat de herinneringen erg persoonlijk zijn en vol emotie zitten, kon ik niet anders dan ze met veel respect en gevoeligheid behandelen. De verhalen komen uit de kindertijd van mijn oma en daarvoor, een tijd waarin ik me moest inleven om ze goed te begrijpen. Letterlijk inleven welteverstaan: ik ben in de huid gekropen van de mensen op de oude foto’s en heb de kleding gemaakt die zij dragen. Op deze manier was ik één met mijn familie en hun verhalen, en zouden ze nooit meer uit mijn herinnering weg te vagen zijn.

Het resultaat is een erg persoonlijke film die mij heel dierbaar is. Zonder de vuile was buiten te hangen, komt de ernst (maar absoluut ook de humor) van mijn oma’s leven, en van de jaren daarvoor, naar boven.

Ik hoop in mijn verdere leven meer herinneringen te vereeuwigen op het beeldende vlak, zodat men hiervan kan leren en het herkenning biedt. Want uiteindelijk wil niemand vergeten.

 

Henrieke Schuiling

 In aanloop naar De Grote Geheugen Show vertellen alumni van ArtEZ over hun werk en de relatie met geheugen, herinnering en/of (persoonlijke) geschiedenis. Henrieke neemt ook deel aan de kleine expositie De Grote Geheugen Show. Hierin wordt een aantal projecten van ArtEZ alumni – met als thema de fascinatie voor het verleden, herinneringen en/of de werking van het geheugen – bij elkaar gebracht. De expositie is te zien vanaf 13 februari op de begane grond in Rozet.

Piccalilly

PiccalillyBoterhammen met kaas en piccalilly. Dat at ik op mijn zestiende een half jaar lang elke dag. Het ging niet zo goed. Ik ging eventjes niet naar school. En elke middag, tijdens de lunch met mijn moeder, at ik boterhammen met kaas en piccalilly. Ik had de lunch heel strikt geordend. Eerst een van bovengenoemde boterhammen, dan een boterham met hagelslag, dan een met filet americain, dan weer een met kaas en piccalilly, dan of een hagelslag of een honing, en dan afhankelijk van de vorige boterham respectievelijk een filet americain of een pindakaas. Mijn moeder is verloskundige en heeft thuis een praktijk, dus we konden altijd samen lunchen. We hadden wel meer van die routines. Als ze terug kwam van haar ochtendvisites dronken we koffie (of eigenlijk chocolademelk, maar dat noemden we koffie) en speelden een spelletje. Als ze naar bed ging keek ze nog even of ik sliep. We wandelden samen met de hond en als ze dan nog tijd had keken we een aflevering Lost. We vonden Sawyer te stoer voor zijn eigen bestwil maar toch ook wel een schatje.

LOST - "Lost" stars Josh Holloway as Sawyer. (ABC/ART STREIBER)

LOST – “Lost” stars Josh Holloway as Sawyer. (ABC/ART STREIBER)

Behalve dat ze vaak thuis is heeft het hebben van een verloskundige als moeder nog een groot voordeel, en een nadeel. Het nadeel is dat ze altijd naar een bevalling toe kan moeten en dus altijd plotseling weg kan worden geroepen. “Ik kan ook niet vragen aan de baby of hij een paar uurtjes later geboren kan worden,” zei ze dan op een lieve manier, terwijl ze me bezorgd aankeek en zich haastig klaar maakte om weg te gaan. Het grote voordeel is dat ze altijd bereikbaar moet zijn, voor het geval van bovenstaand nadeel. Dus als ik dan een nacht niet kon slapen, rond lunchtijd beneden kwam en een briefje op de tafel vond, kon ik haar tenminste even opbellen om me een fijne morgen te laten wensen, terwijl ik de piccalilly en de kaas uit de koelkast haalde.

Dus als ik ergens iemand piccalilly zie eten, of zo’n mooie gele pot in de supermarkt zie staan, of zure augurken ruik, dan denk ik terug aan lunchen met mijn moeder, koffie met een spelletje en Lost. Ik denk niet dat ik toen ooit had verwacht dat ik nu met warme gevoelens aan die tijd terug zou denken. En dat ondanks dat kaas en piccalilly echt geen combinatie is.

 

Christiaan Lomans schreef deze tekst, hij is student Creative Writing van ArtEZ. Studenten Creative Writing schrijven in de aanloop naar ons festival De Grote Geheugen Show twee keer per week een tekst. Vertrekpunt van iedere tekst is een geur die een herinnering oproept; zoals Marcel Proust zijn hele A la recherche du temps perdu begon met de geur van een madeleine koekje dat hij in de thee doopt.

The Axe Effect

SpecSavers_0012Middelbare school: de plek waar zweterige hyperhormonale puberferomonen en onzekerheid hoogtij vieren, een onhandige combinatie die slechts één oplossing biedt. Deodorant.

Het is de geur van weemoed voor me geworden. Een symbool voor het brandende verlangen en schitterende ongemak van mijn puberteit. Laten we hem Axel noemen, want dit was de Keizer van Axe. Nee, dat is flauw. Ik noem hem A. Desalniettemin verhief A. het deodoreren tot een kunst.

Hij was geen goede ninja geweest, was hij dat geworden, want je kon al zijn sporen volgen. Zelfs in de schelle winterwind bleef de geur van zijn deodorant hardnekkig in de lucht hangen wanneer ik achter hem aan fietste, wanneer we, haastig om niet betrapt te worden, op weg waren naar het park waar we spijbelafspraakjes hielden. A. kwam uit het verdrietige Houten, een Vinexdorp met een architecturale lelijkheid waarvan je suïcidaal wordt. Hij was klein en zijn gezicht had iets trolachtigs. Onder mijn vriendinnen noemde ik hem ‘oempa loempa,’ terwijl ik verzweeg dat ik hem wel zag zitten. Hij was een ouderejaars, en de enige jongen van wie ik krabbels kreeg op Hyves.

bommelHet einde van de vriendschap naderde snel. Na een schoolfeest nam hij me mee naar Houten. Hij nam me mee naar de logeerkamer in de kelder van het nieuwbouwhuis. Ik wist niet wat ik zag, en nog steeds vraag ik me weleens af of ik het niet heb verzonnen. De hele kamer was bedekt met Ollie B. Bommelplaatjes. De hele kamer. De muren, zelfs het plafond was niet meer te zien. Overal lagen snuisterijen, stripboeken, collector’s items van Ollie B. Bommel. Het was obsessief, op het angstaanjagende af. Vooral omdat het in de kelder lag, en er een groot bed in het midden van de kamer stond, had het iets pervers. A. dimde het licht, en ik ging trillend op het bed zitten. Hij was de eerste jongen die ik zoende, en zelfs ik, als groentje, wist dat hij er niks van bakte. Maar dat maakte niet uit, want ik voelde een diepe trots: ik was een volwassen vrouw geworden, doorleefd en ervaren. Geïnitieerd.

Ik fietste in extase terug naar huis, niet wetend dat thuis een ziedende vader op me wachtte die me de rest van de kerstvakantie huisarrest zou geven. Dat maakte niet uit, ik bleef twee volle weken dagdromen, in een delirium.

Er was geen tweede zoen. De krabbels werden minder, hij ging van school af en ik begon de penetrante geur van zijn deodorant te vergeten.

Wist ik maar welke geur het was (Africa? Apollo? Dark Temptation? Excite? Full control? Hot Night Proof? Mature? Peace? Rise Up? Twist? Anarchy? Clean Rush? Deep Space? Gold Temptation? Marine? Sensitive?). Want welke een jongen uitkiest zegt iets over zijn intenties, zijn fantasieën en, vooral, zijn onzekerheden. Maar dan herinner ik me dat ik geen middelbare scholier meer ben, en dat Axe en A. voorgoed uit mijn leven gebannen zijn.

Jaren later heb ik nog eenmaal de precieze geur geroken.

Op een blauwe maandag fietste ik door de stad, toen ik ingehaald werd door een tengere jongen met een rugzak om. Ik moest afstappen: dit was het. Alles flitste voorbij: de krabbels op Hyves, de spijbeluren, de Ollie B. Bommelkelder, zijn wasmachinetong.

Toen ik niets meer rook, werden de herinneringen ook langzaam mistiger totdat ze helemaal verdwenen. Ik stapte weer op, en fietste verder. Het was goed zo.

 

Eva Prakken schreef deze tekst, zij is student Creative Writing van ArtEZ. Studenten Creative Writing schrijven in de aanloop naar ons festival De Grote Geheugen Show twee keer per week een tekst. Vertrekpunt van iedere tekst is een geur die een herinnering oproept; zoals Marcel Proust zijn hele A la recherche du temps perdu begon met de geur van een madeleine koekje dat hij in de thee doopt.

 

 

 

Verhalen uit de hemisferen

COLLECTIE ‘GEHEUGENPALEIS’

bank raam zeppelin samenstelling ps klein‘Herinneringen worden geherbergd in de wijde verborgenheid van het geheugen, in zijn — hoe moet ik het zeggen? — ontoegankelijke en niet onder woorden te brengen ruimten. Metaforen, ontoereikend en onmisbaar tegelijk, herscheppen het geheugen in een quasi ruimte. Een inwendige plaats die geen plaats is. Wat we ons herinneren halen we tevoorschijn uit wonderbaarlijke…laten we het maar kamers noemen.’ Augustinus, Belijdenissen Boek X, 378 na Chr.

Sinds 2012 ben ik bezig met de manier waarop persoonlijke verhalen zich vormen in het geheugen. Curieus is het om te weten dat elk verhaal een gewaarwording wordt van de daadwerkelijke gebeurtenis. Dat komt doordat alles wat we waarnemen en door de opening van de zintuigen op het scherm van onze identiteit (de ziel) valt, onscherp is en onbepaald. Het zijn omtrekken van contouren die zich door het geheugen opnieuw laten rangschikken tot een herinnering, een beeld, een verhaal. De rol die onze identiteit daarin speelt is niet te onderschatten. Zij drukt haar persoonlijke en (zeer) selectieve stempel op elke herinnering. Die invloed op de waarneming zorgt ervoor dat er soms onvoorstelbare en unieke beelden van de werkelijkheid ontstaan en dat zijn: verhalen uit de hemisferen.

gang tas samenstelling kleinIn die hemisferen bevindt zich, met een beetje geluk, een metaforisch geheugenpaleis. Een plek waar je geheugen gevormd is in denkbeeldige ruimtes, waarin ieder te onthouden beeld, herinnering of verhaal, gecodeerd wordt opgeslagen. Zodat wie zich iets herinneren wil, deze ruimtes in gedachten opnieuw betreedt en probeert het bewaarde terug te vinden. Om het geheugen niet nodeloos te belasten is de imaginaire ruimte een afspiegeling van de eigen buitenwereld. Bij voorkeur een zelfgekozen architectonische structuur die herkend wordt, vertrouwd is en aansluit bij het karakter van de drager.

lokaal tafel stoelen beker samenstelling kleinMijn werk vertegenwoordigt zo’n persoonlijk gekozen imaginair paleis van onschatbare waarde, waar mijn verhalen liggen te wachten en zich (ver)vormen. Waarom laat ik je dit zien? Vanwege de menselijke existentiële angst om niet te bestaan. Het door de identiteit gevormde mentale waarachtigheid heeft geen tastbaar lichaam waarmee ik kan zeggen: dit ben ik. Als verhalenverteller vertel ik je verhalen, als beeldmaker wil ik de faciliteit daarvan met je delen. Ik toon je ruimtes, los van deze wereld, die in de realiteit een aangenaam effect op je zintuigen zullen hebben. Ben je daardoor bereid de ruimtes van mijn hemisferen als waar te erkennen en op te nemen in je eigen geheugen…zodat ik besta op die plek?

http://verhalen-vertellen.blogspot.nl/

Natasja Exel

 

In aanloop naar De Grote Geheugen Show vertellen alumni van ArtEZ over hun werk en de relatie met geheugen, herinnering en/of (persoonlijke) geschiedenis. Natasja neemt ook deel aan de kleine expositie De Grote Geheugen Show. Hierin wordt een aantal projecten van ArtEZ alumni – met als thema de fascinatie voor het verleden, herinneringen en/of de werking van het geheugen – bij elkaar gebracht. De expositie is te zien vanaf 13 februari op de begane grond in Rozet.

 

Oempa Loempa-paardje

BoerderijGeurenblind. Het woord herinnert me aan mijn beste vriendinnetje van de basisschool. Ze woonde samen met haar moeder en stiefvader in een boerderij, dertig kilometer van school. Ze mocht, als haar moeder haar kwam halen, één iemand mee naar huis nemen. Meestal was ik dat. Af en toe bleef ik slapen. Als we uit de auto stapten, was ik altijd de enige van ons drie die zijn neus dichtkneep voor de geur van de koeienstal van de buren. Het wende, zei haar moeder altijd.

We waren tien, we speelden samen HabboHotel, kregen virtuele verkering met verschillende jongens, en maakten het dan binnen een paar minuten weer uit. We lachten als haar stiefvader ons spelletje belachelijk maakte. ’s Nachts bouwden we een parcours door haar slaapkamer, we sprongen van het bed en koprolden langs haar kasten. We tijgerden onder torens van kussens door en als haar moeder vanuit hun slaapkamer riep wat we zo laat nog aan het doen waren, antwoordden we dat we met de knuffels speelden. We zaten in de wei op de rand van de oude waterput en lachten om de oortjes van de lammetjes die nog net boven het lange gras uitstaken als ze gingen liggen. Ze vertelde me dat ze had gehoord dat er mensen waren die het met dieren deden. We discussieerden een tijdje en kwamen tot de unanieme conclusie dat we mensen die FalabellaFestivohet met konijnen deden nog wel konden begrijpen, die waren tenminste lekker zacht. Kippen vonden we een heel ander verhaal. Ik ging met haar mee naar de manege. Terwijl zij les had, leerde ik van een poster de namen van bekende paardenrassen uit mijn hoofd. Ze lachte als ze terugkwam en ik een Falabella nog steeds een Oempa Loempa-paardje noemde.

Aan het eind van groep zeven kregen we onze eerste en laatste ruzie. Ze zou naar groep acht gaan op een basisschool dichter in de buurt. De laatste dag voor de zomervakantie zeiden we elkaar geen gedag. We zwaaiden niet naar elkaar toen ze met haar moeder in de auto wegreed. We stuurden elkaar geen briefjes, geen berichtjes op MSN. Na een tijdje dachten we niet meer aan elkaar. Het wende.

Julie Droeghaag schreef deze tekst, zij is student Creative Writing van ArtEZ. Studenten Creative Writing schrijven in de aanloop naar ons festival De Grote Geheugen Show twee keer per week een tekst. Vertrekpunt van iedere tekst is een geur die een herinnering oproept; zoals Marcel Proust zijn hele A la recherche du temps perdu begon met de geur van een madeleine koekje dat hij in de thee doopt.

De Grote Geheugen Show

logoDGGSIk moest nog wat doen, maar wat was dat ook al weer? …  O ja: een blogpost schrijven over ons eerstvolgende festival. Op de valreep voor de kerstvakantie kondig ik met groot genoegen aan:

De Grote Geheugen Show – een eendaags festival over het brein en kunst

​De weeë geur van andijvie brengt je terug in de keuken van je oma. Je maakt een selfie met je beste vriendin tijdens Lowlands. Of je legt al lifeloggend elke dertig seconden je leven vast.

Herinneringen zijn ontzettend belangrijk. Ze maken je tot wie je bent. We weven persoonlijke ervaringen en ‘de geschiedenis’ samen tot betekenisvolle verhalen. Die verhalen helpen ons om vat te krijgen op de wereld om ons heen, en op onze eigen plek daarin.

Tijdens De Grote Geheugen Show onderzoeken we samen met kunstenaars en denkers uit kunst, wetenschap en maatschappij het belang van herinneringen en geheugen voor het hier en nu. Een dag over hoe het geheugen werkt. Hoe kunstenaars herinneringen opnieuw tastbaar of invoelbaar maken. En hoe kunstenaars en vormgevers kunnen bijdragen aan belangrijke maatschappelijke vraagstukken, zoals de zorg voor onze demente medemens.

Begin de dag met een Wake Up Ball. Volg in de ochtend een workshop met een van onze topgasten en bezoek in de middag een programma in Rozet vol inspirerende lezingen, bevlogen gesprekken, een expo en optredens. Een dag om niet te vergeten!

Met: Erik Scherder, Adriaan Luteijn, Dieuwke Spaans, Mirjam Westen, Porgy Franssen, Maarten Vanden Eynde, Dries Tys, Caro van Dijk, Laura Lynn Jansen, Boukje Schweigman, Charl Landvreugd, Meg Stuart, Anke Bangma, PeerGrouP, Wim de Wagt, Oscar Kocken, DJ Scentman, Caro Verbeek, Fleur Bouwer, Arnoud Noordegraaf, Mark Mieras, TG Space, Sarah Meuleman en vele anderen.

Datum: 13 februari 2015

Aanvang: 10.30 uur

Einde: 17.00 uur

Locatie: Eusebiuskerk en Rozet, Arnhem

Toegang: gratis

Aanmelden: verplicht vanaf 14 januari: www.artez.nl/studiumgenerale

Jog those ideas out of your head

Ken je dat, dat je helemaal vastzit tijdens een klus of je werk? En dat je op het moment dat je iets heel anders gaat doen, je De Oplossing te binnen schiet? Bijvoorbeeld als je in de rij bij de supermarkt staat, de was ophangt of tijdens een potje hollen in de buitenlucht.

Herkenbaar, niet? Shanice Muntslag maakte er deze mooie illustratie over.

tekening joggend meisje


Thinktank

ThinktankAmai, alweer zo’n prachtige illustratie! Aranka Mulder, tweedejaars student Animation Design, maakte deze illustratie: ‘Thinktank’.