Milica Trakilović

Milica Trakilović is a PhD student in the The Institute for Cultural Inquiry at Utrecht University where she also teaches in the Graduate Gender Programme. From 2015 until 2018 she was Research Assistant in the ERC project Bodies Across Borders: Oral and Visual Memory in Europe and Beyond, an ethnographic project on memory and migration in Europe. Her research interests focus on visual culture, feminist art practice, European migration and postsocialist transitions.

 

 

Christine Ayo

The interdisciplinary nature of Ayo’s practise is informed by personal encounters with socio-political phenomena that she finds fascinating and urgent to interrogate. With an intention of blurring the line between audience and artwork, Ayo employs a multifaceted approach in tackling issues such as; politicisation of vulnerable bodies, violence against women and hidden problematic colonial histories rooted in daily life.

Ayo is a former student of ArtEZ and Honour’s program. She is currently pursuing a Master in Fine Art degree at Piet Zwart Institute, Rotterdam.

“Elke vrouw worstelt met de ruimte die ze mag innemen” – een interview met Rajae El Mouhandiz & Wieke ten Cate

In 2018 over de positie van de vrouw, het gevoel vrouw te zijn, te praten in kunst brengt zo zijn valkuilen met zich mee. In deze tijd van zowel activistische bewegingen zoals #Metoo als de opkomst van grote bedrijven die in engagement vooral een sales-truc zien, kan het onderzoeken van vrouwelijkheid in de kunsten tot een met eenzelfde soort aannames doordrenkt proces verworden. Het levensverhaal van kunstenaar, muzikant, zangeres en filmmaker Rajae El Mouhandiz’ leent zich voor een hoop van die aannames: de oversteek van haar familie van een klein Marokkaans dorp naar Nederland, de jeugd in een Osdorpse flat, het schipperen tussen twee culturen, het moeten vechten voor haar vrijheid kunst te maken. Grote kans dan ook dat je van El Mouhandiz de alom bekende vertelling over uitsluiting en discriminatie verwacht, het “migrantenverhaal” zoals ze het zelf noemt, maar dat gaat in haar nieuwste voorstelling Thuis, Ontheemd #2, tot stand gekomen in samenwerking met regisseur Wieke ten Cate, niet gebeuren.

El Mouhandiz, die in 2017 een nieuwe makers-subsidie kreeg van het Fonds Podiumkunsten, wilde zich focussen op een nog groter thema dan “de migrant”: vrouw-zijn. In haar vorige voorstelling, Thuis, Ontheemd, nam El Mounadiz het concept thuis onder de loep. Waar voelen we ons thuis en waar juist niet? Waar hangt dit vanaf en hoe gaan we hiermee om? El Mouhandiz sprak voor Thuis, Ontheemd met bewoners van het Laakkwartier in Den Haag: mensen met verschillende achtergronden die nieuw waren in de wijk, in Nederland, of er juist al hun hele leven woonden, een stad zagen veranderen.

‘Ik heb toen met zo veel mensen gesproken en voor iedereen was het thuisgevoel hetzelfde: een emotie, een gevoel geliefd en geaccepteerd te worden. Maar als je over ontheemding of onthechting praat, is het voor iedereen een andere ervaring op andere plekken.’ Duidelijk bleek, aan de hand van die gesprekken, dat een gevoel ergens thuis te horen verbonden is aan het idee jezelf ergens te kunnen herkennen, in de mensen, spullen, geuren of soorten eten. Ontheemding werd dan weer ervaren als een clash met de wereld, een tijdelijke, onthutsende ervaring.

‘Ik wilde weten wat die ervaringen dan precies inhielden.’ Ontheemding, het gevoel niet verbonden te zijn met je omgeving, vindt voor mensen op verschillende manieren en niveaus plaats maar bleek ook een gevoel te zijn dat bij iedereen die ze sprak overeenkwam.

‘Je kunt je net zo goed inleven in de ontheemding van de oer-Hollandse vrouw die haar vertrouwde wijk niet meer herkent als in de Antilliaanse vrouw die zegt zich overal even thuis te voelen, ongeacht de plek, de mensen,’ legt El Mouhandiz uit. Misschien dat daarom de keuze is gemaakt de titel van het vervolg op die voorstelling niet aan te passen. Want Thuis, Ontheemd #2 gaat dan wel over vrouw-zijn, maar correspondeert alsnog met die schijnbare tegenstelling tussen onze binnenwereld en de buitenwereld, die symbool staat voor alle aannames waarmee we moeten omgaan. El Mouhandiz vertelt hoe ze dezelfde beperking van vrijheid in haar moeder zag, die in haar eentje haar kinderen moest opvoeden na gescheiden te zijn van haar man, als in Mia, de middenstandsvrouw die als vrijwilliger El Mouhandiz’ moeder les in de Nederlandse taal gaf. Hoewel de levens van deze vrouwen ontzettend verschillend waren, hadden ze beiden te maken met een wereld die hen niet toeliet zichzelf compleet te ontwikkelen.

‘Mia was misschien wel een geprivilegieerde vrouw, maar van haar werd verwacht dat ze thuisbleef nadat ze trouwde. Dat is net zo beperkend voor haar als mens als het oordeel dat door de Marokkaanse gemeenschap toentertijd over mijn moeder werd geveld omdat ze besloot te scheiden van mijn vader.’

Juist voor het vertellen van dat overkoepelende, verbindende verhaal over de realiteit van het vrouw-zijn, ging El Mouhandiz een samenwerking aan met theaterregisseur Wieke ten Cate. Ten Cate, die ook op onderzoekende manieren te werk gaat in het maken van haar voorstellingen en zich al eerder met het thema vrouw-zijn bezighield, hielp El Mouhandiz een voorstelling te maken die niet gedreven is door identiteitspolitiek, maar juist ontwapenend is in het feit dat het voorbij de tegenstellingen tussen mensen durft te gaan.

‘We hebben altijd als doel gehad een overstijgend verhaal te vertellen. Voorbij de stereotypes en bekende narratieven over vrouwen, juist door heel persoonlijk te blijven. Het ís ook moeilijk om te moeten navigeren in een wereld waarin je wordt beoordeeld op basis van je afkomst of seksuele voorkeur of genderidentiteit, maar we wilden voorbij die identiteitsclash gaan. Zonder oordeel het thema onderzoeken. Zo particulier als we voor Thuis, Ontheemd #2 hebben gewerkt, zo universeel is de voorstelling uiteindelijk geworden. En dat wilden we ook,’ zegt Ten Cate, ‘Het opentrekken, de gelijkenissen aantonen door juist diep in te zoomen.’ Zowel Ten Cate als El Mouhandiz benadrukken hoe belangrijk het voor ze was om niet een voorstelling te maken die aansluit bij de polariserende beweging die de politieke debatten op het moment maken. Of het nou over gelijke rechten voor vrouwen, migranten, lhbt’ers of andere mensen in een samenleving gaat, Ten Cate en El Mouhandiz geloven niet in een waarheid die maar vanuit één perspectief moet worden verteld. Daarom hebben ze zich gefocust op het inzoomen op persoonlijke verhalen van allerlei soorten vrouwen, waaronder dus El Mouhandiz’ moeder en adoptie-oma, om die veelheid aan perspectieven en verhoudingen tot het vrouw-zijn toe te laten.

‘Dit verhaal dat we hebben geconstrueerd, is groots omdat het in al zijn specifieke elementen verschillende mensen verbindt. Er is niet één verhaal over de Marokkaanse vrouw, één verhaal over de witte vrouw uit de middenklasse, de alleenstaande vrouw, de grootstedelijke vrouw, de oma, de puber met grote dromen. Door in te zoomen op de bijzonderheden van iemands leven trek je een persoonlijke ervaring groter,’ legt El Mouhandiz uit, ‘Ergens tussen de persoon die de maatschappij van ons verwacht dat we zijn, en de persoon die je tradities je leren te zijn, vindt je wie je bent,’ zegt El Mouhandiz, die zelf op haar vijftiende uit huis ging omdat ze, ondanks dat het haar door haar familie verboden werd, muziek wilde maken. Want je bent complex, lijken ze te zeggen, zo complex als je gevoelens, achtergrond en omgeving samen.

‘Elke vrouw worstelt met de ruimte die ze mag innemen,’ zegt Ten Cate, ‘Daarnaast wordt er maar een heel beperkt verhaal over de vrouw verteld. Ik ben niet met dezelfde bagage als Rajae opgegroeid, maar als we met elkaar spreken kunnen we op veel vlakken elkaar toch begrijpen. Dat is de gemene deler die vrouwen verbindt, daar wilden we ons op focussen.’

El Mouhandiz en Ten Cate nodigen het publiek in Thuis, Ontheemd #2 daarom uit om zelf conclusies te trekken over dat vrouw-zijn, de herkenning toe te laten waar die opspeelt, maar schuwen het afdwingen van een mening. Vrouw-zijn, lijken ze te zeggen, is iets wat net zoals een gevoel van thuis particulier is, maar hierom ook zo universeel. De betekenis van die identiteit heeft per persoon een andere herkomst, associatie en andere gevolgen, maar hierin is het ook cultuur overstijgend.  Niet omdat de maatschappij geen sporen achterlaat op een persoon, maar omdat de hokken waarbinnen we daarom over onszelf leren denken niet genoeg zijn om onze ervaringen oprecht over te brengen.

Dit stuk is geschreven door Simone Atangana Bekono voor Mister Motley in opdracht van ArtEZ Studium Generale. Het artikel is voortgekomen uit de onderzoekslijn en het programma HOME .

Home, scenery

Angry Wi(n)dows Setting #2, 2018, installation

 

Gevolg gevend aan het verzoek van mijn architecten vriend A. – te lezen in Blog 1 No One Home – vond ik een brief in het archief waarin zijn zoon Lieven een kritische noot maakt bij de correspondentie tussen A. en zijn vrouw.

Mij overviel niet alleen een unheimisch gevoel bij het lezen ervan maar ook bij het feit dat hij kennelijk zijn zoon al veel eerder vroeg zijn archief te doorzoeken. Ik had gehoopt de eerste te zijn die in zijn paperassen mocht rommelen.

Ik gaf Lieven groot gelijk in de kritiek op zijn vader.

Die had namelijk in zijn eerste brief naar hun nieuwe onderkomen aan het andere eind van de wereld niet gevraagd hoe het zijn vrouw Anna en Lieven verging maar had haar een droge vragenlijst gestuurd met het dringende verzoek de vragen te responderen.

Toen ik echter de vragen onder ogen kreeg en deze, weliswaar met lichte schaamte, zelf ook poogde te beantwoorden, kreeg ik sympathie voor dit zogenaamde reageerpapier. Het leverde een aantal mooie associaties op die me nog lang bij bleven en inspireerden. Ik zou zeggen, beste lezer, doe zelf ook een poging en vul de vragen in.

En mocht iemand de behoefte hebben aan het delen ervan, het staat vrij de antwoorden te mailen naar a.andhisarchive@gmail.com. Ik zal deze dan toevoegen aan A’s archief, als kanttekening uit het heden.

 

No One Home

Lost Shrine, Mixed media on paper, 29,7 x 42 cm, Liesbeth Doornbosch, 2017

 

De gedachte kwam al snel in me op niet thuis te geven aan het verzoek een blog te schrijven over HOME.
Mijn goede vriend A., een knorrige halfbakken intellectueel raadde me aan het juist wel te doen.
Voor degenen die hem nog niet kennen, als architect heeft hij een studio in Nederland en op Vancouver Island, Canada. Hij verslonst zijn beider architectenbureaus en kan feitelijk zijn beroep al jarenlang niet meer uitoefenen. Dit verdoezelt hij met grootse handigheid door zijn zoon te gebruiken en in te zetten om projecten vlot te trekken. Zijn grillige persoonlijkheid drijft me vaak tot onbeschrijflijke ergernissen en tegelijkertijd is hij mijn meest trouwe en beste vriend en delen we vooral elkaars bijzondere gevoel voor humor.

De reden dat hij me adviseerde wel op het verzoek in te gaan was zijn recollectie van de dag dat we samen voor één van de laatste keren mijn ouderlijk huis bezochten. En, dat toen ik de sleutel in het slot stak en we over de drempel stapten, hij droog maar plechtig de woorden: “No One Home” uitsprak. Hij had goede herinneringen aan die luttele uren in de woning en meende dat ik met het delen van onze gezamenlijke ervaring niet alleen mijzelf maar ook anderen helderheid zou kunnen verschaffen. Wie wilde dat nu niet, opperde hij monter. De frons in mijn voorhoofd bij zijn nogal vage uitspraken, dwong hem tot nadere uitleg.

“In elke hoek van dat huis lag iets opgeslagen: verhalen, belevenissen en ja, ook herinneringen.
Ik weet het, aan dat woord hebben we een broertje dood, dus laat die dan buiten beschouwing.
Maar juist door onze gesprekken van die dag op die plek, te noteren en vervolgens te delen, geef je de
buitenwereld inzicht in je achtergrond maar ook in je huidige bestaan.”
Mijn cynische oogopslag en opmerking ‘dit is niet iets om over naar huis te schrijven’ deed hem wijselijk zwijgen.

Nog geen week later gaf hij mij inzage in zijn eigen rommelige en chaotische archief, althans in een deel ervan. Hij gaf me de opdracht ermee proef te draaien. Ik zou als zijn geweten kunnen fungeren en een deel van zijn (werkbare) leven in kaart kunnen brengen maar vooral mogen en kunnen becommentariëren. Hij zou me carte blanche geven en beloofde op geen enkele manier zich te bemoeien met de inhoud ervan.
Vooralsnog ben ik niet veel verder gekomen dan het lezen van een aantal, soms Engelstalige, brieven van zijn hand.

Dear D.,
Thank you for your warm welcome on your estate. Oh, and again I apologise for my basic writing skills in English. My son recently noticed even my Dutch speech went down the drain because of our frequent travelling between the two continents. After so many years I sincerely wish my English skills still to improve.

How is your grandson K. doing? I am hoping he is enjoying his recent rebuild and converted studio. It was a grand surprise meeting him in person, and we highly appreciated him sharing some of his artworks with us.

Both my son and I photographed and explored some of the Case Study Houses and arrived home safe in our studio on Vancouver Island just two days ago.
I am happy to see everything worked out fine with replacing and installing all the furniture including the bookshelves. What happened to all tools and equipment, did you already manage to find any storage? I still doubt if you are capable of sharing the large spaces with others. Last time I noticed your temper talking to my son and one of his fellow students. Your attitude slightly surprised me. Wouldn’t it just be better if you keep those spaces to yourself? Though, I agree the spaciousness is too much to handle for only one person.

Don’t mind me asking but what happened to your sense of proportion, the benches are so harmoniously sized, but the working and living areas feel on the contrary somehow spooky because of size and scope.
I will send you a few copies of some of the correspondence I had with C., you met him as well back then, right? In a way, your loss in space reminds me of his stubbornness towards any sense of scale. Most of the time he entirely ignored the inhabitants need for proportional dimensions and any practical solutions. Speaking of, I also found one of the letters by E. – I still miss her weird but loving personality – it’s the one she had to send to C. after his brutal action in the South of France. Remember we talked about this? The envelope includes some collages and drawings as well. I made these for her, but she returned all of the material to me in her last year in Paris. I would love to show them to you one day.

Because of us travelling so much the past months I am currently breaking my head over this idea how to come up with a proper design for a house in the sense that such a concept immediately turns into a
suitable home. I miss feeling at home, I guess. I can’t figure out whether I feel like this because of being away from home so often or because of missing my dwelling. In German, they have two different words for both perceptions: Fernweh and Heimweh. It is like not knowing where the home’s reality in the house is; do you get what I mean? Either the ‘feeling at home’ awareness or even only the interior itself is controlling the space or the other way around, it doesn’t seem to offer any in-between solution.

Fernweh, Mixed media on paper, 29,7 x 42 cm, Liesbeth Doornbosch, 2017

My first thought for figuring out this issue is buying all furnishings of any home in an auction or even directly from a family to research its history and at the same time draw and categorise all specifics. In the next step reuse all of it for a new design.
Guessing I am only then capable of casting anything in a way it makes one feel immediately comfortable in an entirely changed or brand-new environment.

However, then again, many questions and doubts pop up: am I the craftsman having an emotional issue with their or any home or is this search for precision a weird and dangerous condition that can burn any house or home down, metaphorically speaking? How to redeem the previous home of its personal touch? What are we left with, only its residue? I want to come up with any surroundings where we can see ourselves reflected in or even imagine ourselves as a personage walking in a scenario and bringing the place alive.

My second thought for dealing with this matter of emotional sustainability is getting all my old scale models from the storage and mould sculptures out of it to get rid of all specific developmental needs and end up with an improved or changed perception on designing one’s domicile.
In the end, I would like to orchestrate the whole place but end up in unrealities that seem intensely real. I could use some help here and will ask my son for advice.

Oh, last but not least I forgot to mention I spoke to our German friend Bernhard Mörtenböck, he rang to tell me all about his recent projects and specifically asked about your wellbeing, and he sends you his warm regards. We ended up stating German words trying to find new One-Liners for our One Liner Notebook. Of course, we ended up quarrelling, for example about the meaning of the German word
Einraumhaus. In his opinion, it is a household or room for just one person.

Of course, I know it is, but I started pushing him by persistently explaining it is a house that still needs to be furnished. My doggedness annoyed him so much that I needed to cheer him up with some of my latest crazy One-Liners: Home Beat(s) Home instead of Home Sweet Home or Home is the place to Tree or even the one No Home Made Home.

Anyway, speak soon and take care, my very best, A.

A Sunday Morning Modernist, Mixed media on paper, 29,7 x 42 cm, Liesbeth Doornbosch, 2017

Mirjam Zegers

Mirjam Zegers studeerde Nederlands en Literatuurwetenschap in Nijmegen en Londen. Eind jaren negentig verlegde zij haar werkterrein naar de muziek, als organisator (o.a. Rumori Concerten in Theater Frascati) en redacteur (o.a. De Nationale Opera). Ze maakte een boek met teksten van componist Louis Andriessen is vanaf die tijd zijn persoonlijk assistent. Daarnaast werkte zij op de promotie-afdeling van muziekuitgeverij Donemus, o.a. als adviseur van internationale muziekprogrammeurs.

Voor het ArtEZ Conservatorium Arnhem ontwikkelde ze een masteropleiding Muziekprogrammering, die ze vervolgens ook leidde. In de afgelopen jaren was ze bij ArtEZ Arnhem ook bandcoach en projectleider van The Real Agency en bij ArtEZ Zwolle docent Cultureel Leiderschap en Management in de master Kunsteducatie.

Van 2009 tot 2013 was zij jurylid voor het Europees cultuurprogramma. In de afgelopen jaren heeft zij zich ontwikkeld tot zelfstandig adviseur over internationale samenwerking voor diverse internationale partners. Mirjam Zegers is bestuurlijk actief voor hcmf// (Huddersfield Contemporary Music Festival), Sounding Bodies en The Chronometer’s Orchestra.

Rimini Protokoll (Stefan Kaegi)

Stefan Kaegi, Helgard Haug en Daniel Wetzel vormen sinds 2000 een collectief van auteur-regisseurs. Hun werk op het gebied van theater, geluiden- en hoorspelen, film en installaties maken ze met zijn tweeën of drieën of ook alleen. Hun werk is gericht op de voortdurende ontwikkeling van theatervormen, met als doel ongebruikelijke perspectieven op de realiteit mogelijk te maken.

Zo heeft het Rimini Protokoll collectief bijvoorbeeld een aandeelhoudersvergadering van Daimler tot theaterstuk gebombardeerd. Ook is het stuk 100% Stadt met 100 bewoners uit alle lagen van de bevolking van steden als Berlijn, Zurich, Londen, Melbourne, Kopenhagen, of San Diego opgevoerd. In Berlijn en Dresden heeft het collectief toegankelijke Stasi installaties ontwikkeld, waarin de observatieprotocollen konden worden beluisterd op Android telefoons. In Hamburg is de Weltklimakonferenz opgevoerd, een simulatie van de VN-conferentie over klimaatverandering. Hun laatste creatie is de theaterserie Staat 1-4 waarin postdemocratische verschijnselen centraal staan.

Rimini Protokoll heeft veel prestigieuze prijzen gekregen. Standplaats van het collectief is Berlijn.

https://www.rimini-protokoll.de/website/de/

Giuditta Vendrame

Giuditta Vendrame is a designer and researcher based in the Netherlands.

She explores the intersections between design, art practice and legal systems. To question the opaque nature of the latter, to make them debatable, she uses different media (film, performance, installations). She researches the notion of citizenship and its paradoxes and she is interested in exploring ways to open political spaces through playful and poetical interventions.

http://giudittavendrame.net/

Frank Kolkman

Frank Kolkman is an experimental designer whose latest projects include: a Dreammachine, an Out-of-body experience simulator, a Domestic drug screening kit, a DIY Surgical Robot  and proposals for a Humane Caviar Extraction Super Yacht & a Synthetic Rhino Horn Growing Device. Trying to combine his curiosity towards the inner workings of things with analytical thinking and intuitive making, Frank aims to challenge our understanding of current and near-future technologies and their sociopolitical implications.

Frank holds a Bachelors degree in Product Design from ArtEZ Institute of the Arts in Arnhem (NL), and a Masters degree in Design Interactions from the Royal College of Art in London (UK).

https://www.frankkolkman.nl/